Na Placu Jana Pawła II w Zgierzu, tuż przed budynkiem ratusza, stoi metalowy pomnik jeża trzymającego w łapkach herb miasta. To nie zwykła rzeźba miejska – to symbol Zgierza, który zawdzięcza swoją popularność bajce Wandy Chotomskiej „Przygody jeża spod miasta Zgierza” z 1964 roku. Pomnik ma 130 centymetrów wysokości i od 2006 roku wita mieszkańców oraz turystów odwiedzających to położone tuż pod Łodzią miasto.
Dla kogoś z zewnątrz może się wydawać dziwne, że miasto ma za symbol jeża. Sprawa wyjaśnia się, gdy pozna się historię bajki Chotomskiej.
W opowieści tytułowy jeż mieszka w lasach pod Zgierzem, ale czuje się samotny – nie zna swojej rodziny i nie ma w pobliżu innych jeży. Wyrusza więc do miasta w poszukiwaniu krewnych i przyjaciół. Trafia do sklepu ze szczotkami, gdzie dwaj panowie mylą go ze szczotką do ubrań i próbują kupić. Przerażony zwierzak ucieka, błąka się w zimnie i deszczu, aż w końcu odnajduje go jego prawdziwa rodzina. Historia ma szczęśliwe zakończenie i od dekad towarzyszy dzieciom w całej Polsce.
- unikalny symbol miasta
- historia związana z bajką
- liczne imprezy z jeżem
- trasy turystyczne z jeżem
- jeżowa maskotka w mediach społecznościowych
Jak jeż stał się symbolem miasta
Zgierz oficjalnie przyjął jeża jako swoją maskotkę i symbol promocyjny. W 2003 roku Wanda Chotomska otrzymała tytuł Honorowego Obywatela Zgierza w podziękowaniu za stworzenie postaci, która tak mocno związała się z miastem. Trzy lata później, w lutym 2006 roku, Zgierz dostał wyróżnienie w ogólnopolskim konkursie na turystyczną pamiątkę z regionu właśnie za wykreowanie symbolu promocyjnego miasta.
Dziś jeż jest wszędzie. Główny szlak turystyczny łączący atrakcje miasta nazywa się „Trakt jeża z Miasta Tkaczy – Zgierza” i oznaczony jest symbolem kolczastego zwierzaka. Na osiedlu Krzywie-Chełmy istnieje ulica Jeża. Jeżowa maskotka pojawia się podczas miejskich uroczystości i festynów, ma własny profil w mediach społecznościowych, a kluby sportowe chętnie umieszczają go w swoich logotypach.
Najbardziej znaną imprezą z udziałem zgierskiej maskotki jest Jeżobieg – bieg miejski organizowany z okazji finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.
Burzliwa historia pomników jeża
Obecny metalowy pomnik to już czwarta wersja rzeźby. Pierwsza powstała latem 2003 roku – był to trzymetrowy, ważący 150 kilogramów jeż wykonany z wikliny. Stanął na placu przed kinem Luna i wzbudził prawdziwą sensację wśród mieszkańców. Podczas jarmarku z okazji święta miasta sprzedawano nawet mniejsze wiklinowe jeże na pamiątkę.
Niestety, wiklinowa konstrukcja okazała się łatwym celem dla wandali. Pomnik został spalony, odbudowano go i przeniesiono na Stary Rynek (dzisiejszy Plac Jana Pawła II). Ale i drugi jeż przetrwał tylko dwa lata – latem 2005 roku również spłonął doszczętnie.
Władze miasta postanowiły spróbować innego materiału. Trzeci pomnik został wyrzeźbiony z drewna przez artystę Wojciecha Grzędowskiego, uczestnika zgierskich plenerów rzeźbiarskich. Jeż powstał z topoli wyciętej podczas budowy autostrady A2, a koszt wykonania wyniósł zaledwie 2 tysiące złotych. O wyglądzie maskotki zdecydowały dzieci ze zgierskich szkół i przedszkoli, które wzięły udział w konkursie, a wizerunek uzupełnili profesjonalni plastycy.
Trzymetrowy żółty jeż z brązowym grzebieniem kolców na grzbiecie nie wszystkim przypadł do gustu. Stał się obiektem drwin i dewastacji – niszczono mu nos, odrywano drewniane oko, a na żółtym brzuchu domalowywano nieprzyzwoite elementy. Trudno było zliczyć, ile razy wymagał napraw.
Metalowy pomnik, który przetrwał
Zimą 2006 roku władze Zgierza zamówiły kolejny, tym razem znacznie bardziej trwały pomnik. Autorem rzeźby został Henrikas Orakauskas, artysta z litewskich Kupiszek. Pomnik wykonano z metalu i wypełniono cementem – konstrukcja miała wreszcie przetrwać próbę czasu.
I faktycznie przetrwała. Od prawie dwóch dekad metalowy jeż stoi na Placu Jana Pawła II, trzymając w łapkach herb Zgierza. Ma 130 centymetrów wysokości, co czyni go idealnym do robienia zdjęć – nie jest zbyt duży, ale wystarczająco okazały, żeby zwrócić uwagę.
Drewniany poprzednik nie trafił na śmietnik – przez długi czas ozdabiał skrzyżowanie ulic Długiej i Armii Krajowej, a planowano przenieść go do parku Miejskiego. Na osiedlu Kurak w 2014 roku postawiono również trzymetrową figurę roślinną w kształcie jeża, która pełni funkcję witacza.
W okresie świątecznym pomnik jeża bywa ubierany w czapkę i szalik, co dodatkowo podkreśla jego rolę jako miejskiej maskotki bliskiej sercu mieszkańców.
Co zobaczysz i ile czasu poświęcić
Pomnik sam w sobie to kilka minut – wystarczy podejść, zrobić zdjęcie, przeczytać tabliczkę informacyjną. Ale warto połączyć wizytę z krótkim spacerem po Starym Rynku. Plac Jana Pawła II to historyczne centrum Zgierza z okazałym budynkiem ratusza, wokół którego skupiają się inne zabytki miasta.
Jeśli ktoś porusza się po szlaku „Trakt jeża z Miasta Tkaczy”, pomnik będzie naturalnym punktem na trasie. Szlak prowadzi przez główne atrakcje turystyczne Zgierza i jest oznaczony symbolem jeża, więc trudno się zgubić.
To miejsce dla wszystkich – rodzin z dziećmi, które znają bajkę Wandy Chotomskiej, miłośników ciekawostek regionalnych, a także osób szukających nietypowych symboli miejskich. Dzieci uwielbiają robić sobie zdjęcia z jeżem, zwłaszcza jeśli wcześniej czytały lub słuchały historii o przygodach kolczastego bohatera.
Zgierz jako Miasto Tkaczy
Nazwa szlaku turystycznego nie jest przypadkowa. Zgierz przez długie lata był ważnym ośrodkiem tkackim, częścią łódzkiego okręgu przemysłowego. Choć dziś przemysł włókienniczy nie odgrywa już tak znaczącej roli, historia tkacka wciąż jest obecna w architekturze miasta – zachowały się liczne dziewiętnastowieczne domy rezydencjonalne właścicieli fabryk i robotnicze osiedla.
Połączenie tradycji tkaczy z symbolem jeża z bajki tworzy ciekawą mieszankę – przemysłowa przeszłość spotyka się z literacką legendą. To właśnie sprawia, że Zgierz ma swoją wyrazistą tożsamość, odróżniającą go od innych miast regionu łódzkiego.
Praktyczne informacje
Lokalizacja: Plac Jana Pawła II (dawny Stary Rynek), przed budynkiem ratusza w Zgierzu
Dostępność: Pomnik znajduje się na otwartym placu miejskim, więc jest dostępny bezpłatnie o każdej porze dnia i nocy. Nie ma żadnych ograniczeń w dostępie.
Jak dojechać: Zgierz leży tuż na północ od Łodzi, około 10 kilometrów od centrum. Można dojechać samochodem (parking w okolicy rynku), komunikacją miejską z Łodzi (liczne linie autobusowe i tramwajowe) lub pociągiem – dworzec kolejowy znajduje się w niewielkiej odległości od centrum.
Ile czasu przeznaczyć: Sam pomnik to maksymalnie 10-15 minut. Jeśli ktoś chce zwiedzić Stary Rynek i okoliczne zabytki, warto zaplanować godzinę. Pełny szlak „Trakt jeża z Miasta Tkaczy” zajmie 2-3 godziny w zależności od tempa.
Dodatkowe atrakcje w pobliżu: W odległości kilkuset metrów od pomnika znajdują się: zabytkowy kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej, dziewiętnastowieczne domy rezydencjonalne, mural nawiązujący do postaci jeża przy ulicy Dąbrowskiego.
Pomnik nie wymaga specjalnego przygotowania do wizyty – wystarczy przyjechać i zobaczyć. To dobry punkt na liście „małe atrakcje regionu łódzkiego”, idealny na krótki postój w drodze do innych miejsc lub jako element szerszego zwiedzania Zgierza.