Na Placu Jana Pawła II w Zgierzu, vis-a-vis Urzędu Miasta, stoi metalowy pomnik jeża – zwierzaka, który z bajkowego bohatera przerodził się w oficjalny symbol tego miasta. To niewielka rzeźba o wysokości 130 cm przedstawiająca jeża trzymającego w łapkach herb Zgierza. Dla osób spoza miasta może to być tylko ciekawostka, ale dla zgierzan to punkt odniesienia i symbol lokalnej tożsamości.
Historia tego miejsca zaczyna się w 1964 roku, gdy Wanda Chotomska napisała rymowaną bajkę dla dzieci pod tytułem „Przygody jeża spod miasta Zgierza”. Wiersz opowiadał o kolczastym zwierzaku, który na skwerze w Zgierzu znalazł swoją rodzinę. Ciekawostka – podobno poetka inspirację czerpała z prawdziwego spotkania z jeżem na drodze do Zgierza, którego przeniosła w bezpieczne miejsce.
W okolicy Zgierza populacja jeży jest rzeczywiście wysoka i nierzadko zdarza się, że zwierzęta zawędrowują aż na starówkę, nie zdając sobie sprawy, jak istotną rolę odgrywają w krajobrazie miasta.
- symbol lokalnej tożsamości
- idealne miejsce na zdjęcia
- inspiracja z bajki Chotomskiej
- bliskość do starówki
- szlak turystyczny "Trakt jeża"
Jak jeż stał się symbolem Zgierza
Bajka Chotomskiej szybko zyskała popularność. Przedszkolanki zaczęły czytać ją swoim podopiecznym, a kolejne pokolenia małych zgierzan dorastały „ręka w rękę” ze swoim jeżem. Z czasem zwierzak stał się nieoficjalnym, a później oficjalnym symbolem promocyjnym miasta – zapisano to nawet w Statucie Miasta w 2006 roku.
Pomysł był prosty: jeż miał rozbudzać w najmłodszych mieszkańcach ciekawość własnym miastem i rozwijać lokalny patriotyzm. Ówczesny prezydent Zgierza nawiązał do wiersza Chotomskiej i za zgodą autorki wykorzystał wizerunek zwierzęcia w logo miasta. Oficjalny logotyp nawiązuje do postaci jeża poprzez kształt kolców.
Historia pomników – od wikliny przez drewno do metalu
Droga do obecnego pomnika nie była łatwa. Pierwszą próbą uczczenia zgierskiego jeża była wiklinowa rzeźba, która niestety spłonęła. Później powstał trzymetrowy jeż wykonany z drewna wyciętego przy budowie autostrady A2. Autorem był artysta Wojciech Grzędowski, a na finalny wizerunek wpływ miały także dzieci ze zgierskich szkół i przedszkoli. Za ostateczny efekt odpowiadał grafik Wawrzyniec Strzemieczny.
Drewniany jeż jednak wielokrotnie padał ofiarą wandalizmu – tracił drewniane oczy i nos, był obiektem niewybrednych żartów. Historia się powtórzyła i władze miasta musiały szukać bardziej trwałego rozwiązania.
Ostatecznie zamówiono u litewskiego artysty Henrikasa Orakauskasa wersję odporną na zniszczenia – metalową i wypełnioną cementem. Pomnik został ustawiony w 2006 roku. Jeż znacznie zmniejszył swoje rozmiary w porównaniu do drewnianego poprzednika, ale za to doskonale wkomponował się w krajobraz zgierskiej starówki.
Co zobaczyć i czego się spodziewać
Sam pomnik to niewielka, ale charakterystyczna rzeźba. Jeż dumnie trzyma herb miasta, jakby zapraszał przechodniów do poznania Zgierza. To popularne miejsce do robienia zdjęć, szczególnie wśród rodzin z dziećmi, które znają bajkę Chotomskiej.
Warto wiedzieć, że jeż to nie tylko pomnik. W mieście działa szlak turystyczny „Trakt jeża z Miasta Tkaczy – Zgierza”, który łączy główne atrakcje i jest oznaczony symbolem jeża. Na osiedlu Kurak stoi trzymetrowa figura roślinna jeża pełniąca funkcję witacza. Jest też ulica Jeża na osiedlu Krzywie-Chełmy, a w różnych miejscach można natknąć się na murale z wizerunkiem zwierzaka – jak ten z napisem „Uwjeż w siebie, tuptaj dalej”.
Tradycja budzenia jeża
Któregoś razu dzieci ze Szkoły Podstawowej nr 1 wpadły na pomysł, że zamiast topić Marzannę, wiosną wybiorą się do parku miejskiego, żeby… obudzić jeża. Skoro zapadł w sen zimowy, a wiosna nadchodzi, ktoś musi mu pomóc ją przywitać. Dorośli szybko podchwycili ten pomysł.
Na pierwsze budzenie dzieci zaprosiły Ewę Chotomską, znaną telewizyjną „Ciotkę Klotkę”, córkę pisarki Wandy. I zwyczaj się przyjął. Obecnie „Budzenie Jeża ze Zgierza” to coroczne wydarzenie organizowane przez Szkołę Podstawową Nr 1 pod patronatem Prezydenta Miasta. Przemarsz dzieci i młodzieży ze zgierskich szkół i przedszkoli rozpoczyna się o 9:30 z Placu Jana Pawła II, prowadzi aleją Armii Krajowej do Parku Miejskiego im. Tadeusza Kościuszki. Odbywa się też konkurs na najpiękniejszego Jeża ze Zgierza.
Jeż jako maskotka miejska występuje podczas różnych uroczystości i festynów miejskich, a jego przygody są relacjonowane na profilu w mediach społecznościowych. Najbardziej znanym wydarzeniem jest Jeżobieg – bieg miejski organizowany z okazji finału WOŚP.
Dla kogo to miejsce
Zgierski Jeż to przede wszystkim atrakcja dla rodzin z dziećmi, które znają wiersz Chotomskiej lub chcą poznać lokalną kulturę. Dla najmłodszych to szansa, by zobaczyć bohatera bajki „na żywo”. Starsze dzieci mogą przejść cały Trakt Jeża i poznać historię miasta.
Miejsce spodoba się też miłośnikom ciekawostek i lokalnych symboli. To dobry przykład na to, jak literatura dziecięca może ukształtować tożsamość całego miasta. Warto zajrzeć tu podczas spaceru po zgierskiej starówce – Plac Jana Pawła II to centrum miasta, więc i tak prawdopodobnie się tu trafi.
Informacje praktyczne
Lokalizacja: Plac Jana Pawła II w Zgierzu, przed budynkiem Urzędu Miasta. Zgierz znajduje się około 10 km na północ od Łodzi.
Dojazd: Z Łodzi można dojechać komunikacją miejską (liczne linie autobusowe i tramwajowe) lub samochodem – drogą krajową nr 71 lub autostradą A2. Do centrum Zgierza łatwo dotrzeć, a Plac Jana Pawła II to główny punkt miasta.
Czas zwiedzania: Sam pomnik to kilka minut na zrobienie zdjęć i obejrzenie rzeźby. Jeśli chce się przejść Traktem Jeża i zobaczyć inne atrakcje miasta, warto zarezerwować 2-3 godziny.
Ceny: Pomnik jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę. To przestrzeń publiczna, więc nie ma biletów ani godzin otwarcia.
Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy: Starówka Zgierza z zabytkowymi kamienicami, Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Park Miejski im. Tadeusza Kościuszki (tam właśnie odbywa się coroczne Budzenie Jeża), a także inne punkty na Trakcie Jeża z Miasta Tkaczy.
Dodatkowe informacje: Mieszkańcy Zgierza chętnie dzielą się zdjęciami jeży spotykanych w mieście. Powstała nawet akcja „Kamyki SP12 Zgierz”, w ramach której mieszkańcy malują kamyki z wizerunkiem jeży i ukrywają je w różnych miejscach – w wakacje kamykowe jeże rozjeżdżają się po Polsce i świecie.